73 од 100 вработени земале плата под месечниот просек

Просекот не ја покажува платата на мнозинството работници

Само 46 исплатени плати во текот на целата 2025 година биле еднакви на официјалната просечна плата за соодветниот месец. Во пет месеци од 2025 година немало ниту една, а најмногу исплатени просечни плати, 11, биле евидентирани во август. Тоа се само 46 од вкупно 6,26 милиони исплатени месечни плати во текот на годината, односно приближно една на секои 136.000 плати.

И покрај тоа, просечната плата редовно се цитира во медиумите, владините соопштенија и политичките ветувања како показател за животниот стандард. Во јануари 2025 година таа изнесувала 43.050 денари, додека во декември истата година се зголемила на 46.889 денари. Бројката е математички точна, но употребена без податоците за распределбата, не покажува колку заработува типичниот вработен.

Податоците на УЈП ја откриваат пошироката слика: во секој месец од 2025 година, помеѓу 71,85% и 73,80% од вработените земале плата пониска од месечниот просек. Во просек за целата година, тоа се 73 од секои 100 вработени. Со други зборови, дури три четвртини од вработените не ја земале официјалната просечна плата.

Речиси секој втор заработувал меѓу 24.380 и 36.900 денари

Кога платите ќе се погледнат по интервали, распределбата станува многу појасна. Во просек во 2025 година, 50% од вработените, речиси секој втор, земал плата меѓу 24.380 и 36.900 денари. Тоа е најголемата група во распределбата: над минималната плата, но под месечниот просек.

Заедно со оние што биле на или под минималната плата, 52,9% од вработените заработувале до само 36.900 денари. Кога ќе се додадат и вработените со плата од 36.901 денар до месечниот просек, уделот достигнува 73,1%. На другиот крај од распределбата, само 3,4% од вработените во просек земале повеќе од 100.000 денари месечно.

Просечната плата не е неточна, но сама по себе не покажува како се распределени платите. Повисоките плати ја повлекуваат аритметичката средина нагоре, па просекот може да биде повисок од платата на мнозинството. Затоа, без податоците по платни интервали, просечната плата дава само дел од сликата.

Една плата колку 817 минимални

Во мај 2025 година, на едно лице му била исплатена нето-плата од 19.917.643 денари. Тоа е износ еднаков на 817 минимални плати од по 24.379 денари.

Во истиот месец, 376.320 вработени, односно 73,4%, заработиле помалку од месечната просечна плата. Плата повисока од 100.000 денари добиле 17.697 вработени.

Тоа значи дека на секој вработен со плата над 100.000 денари имало приближно 21 вработен со плата под месечниот просек. Овие податоци не покажуваат колкав дел од вкупниот фонд за плати завршил кај највисоките примања, но јасно го покажуваат големиот распон и огромната разлика меѓу платите на врвот и заработката на мнозинството.

Просечната плата речиси никој не ја добил

Токму оваа разлика меѓу просекот и реалните плати ја покажуваат податоците на УЈП за 2025 година. Од вкупно 6,26 милиони месечни евиденции за плати, само 46 исплати биле точно еднакви на официјалната просечна плата за соодветниот месец.

Тоа е само 0,0007% од сите месечни исплатени плати, односно приближно една таква исплата на секои 136.000 плати. Во јануари, март, мај, септември и декември немало ниту една исплата точно на месечниот просек. И сето ова врз основа на вкупен број од приближно 521.644 вработени во просек. Значи, од половина милион вработени, само 46 исплатени плати биле точно на вредноста на она што политичарите го нарекуваат просечна плата.

Податокот не значи дека просечната плата е погрешно пресметана. Тој покажува дека аритметичкиот просек не е исто што и типичната плата и дека без податоците за распределбата може да создаде погрешна претстава за тоа колку заработуваат мнозинството работници.

Ниту просечната плата не ја покрива минималната семејна кошница

Во јули 2025 година, синдикалната минимална кошница за четиричлено семејство изнесувала 65.328 денари, без трошок за изнајмување стан. Во истиот месец, просечната нето-плата изнесувала 45.276 денари, а минималната плата 24.379 денари.

Една просечна плата покривала 69,3% од кошницата, додека минималната плата покривала само 37,3%. На вработен со просечна плата му недостасувале 20.052 денари за да ја достигне вредноста на основната кошница, а на вработен со минимална плата дури 40.949 денари.

Оваа споредба покажува дека ниту официјалната просечна плата не била доволна за покривање на минималните месечни трошоци што ССМ ги пресметува за четиричлено семејство. А за семејствата што плаќале и кирија, потребниот износ бил уште повисок — 80.703 денари во јули 2025 година.

Високите плати растат, уделот под просекот останува речиси непроменет

Во јануари 2025 година, 16.823 вработени биле евидентирани со месечна нето-плата над 100.000 денари. Во декември нивниот број достигнал 19.996 — зголемување од 3.173 вработени, односно 18,9%.

И покрај месечните колебања, податоците покажуваат јасно нагорно движење кај платите над 100.000 денари. Во десет од единаесетте месеци по јануари, бројот на вработени во оваа платна категорија бил повисок од јануарскиот, а највисоката вредност била забележана во декември.

Во исто време, уделот на вработените со плата под месечниот просек останал речиси непроменет. Во текот на годината се движел меѓу 71,85% и 73,80%, односно во распон помал од два процентни поени.

Податоците, според тоа, покажуваат две различни движења во распределбата на платите: бројот на вработени со плата над 100.000 денари се зголемувал, додека положбата на мнозинството останала речиси иста. Дури и во декември, кога бил евидентиран најголем број плати над 100.000 денари, 73,72% од вработените сè уште заработувале помалку од месечниот просек.

Просечната плата е точна. Реалноста на мнозинството е поинаква.

Просечната плата не е погрешна бројка. Таа се добива кога вкупниот износ на исплатените плати ќе се подели со бројот на вработени.

Но просекот не покажува како платите се распределени. Мал број многу високи плати може значително да го зголеми просекот, иако мнозинството вработени заработува многу помалку.

Податоците на УЈП за 2025 година го покажуваат токму тоа. Во просек, 50% од вработените земале плата меѓу 24.380 и 36.900 денари, 73,1% заработувале помалку од месечниот просек, а само 3,4% имале плата над 100.000 денари.

Во сите месеци во 2025 година биле евидентирани само 46 исплати точно еднакви на официјалната просечна плата за соодветниот месец. Тоа не значи дека просекот е неточен. Значи дека тој речиси никогаш не е платата што реално ја добива еден конкретен вработен.

Затоа просечната плата не треба да се користи сама како показател за животниот стандард. Таа кажува колкав е аритметичкиот просек, но не и колку заработуваат мнозинството работници, ниту колкав дел од вработените се далеку под таа бројка.